BPD ve hiperempati: herkesin modunu hissettiğin zaman

Başkasının modu seninkinden önce geldiğinde

Arkadaşın oturuyor, iyi olduğunu söylüyor ve sen iyi olmadığını çoktan biliyorsun. Tahmin değil bu. Kapıdan girdiği anda odanın değiştiğini hissettin ve şimdi onun ağır öğleden sonrası, biri eline tutuşturmuş gibi senin göğsünde oturuyor. En sık görülen BPD hiperempati belirtilerinden biri tam olarak bu: başkalarının duyguları masanın kendi tarafında kalmıyor.

Bundan, öfkeden ya da duygudurum dalgalanmalarından çok daha az söz edilir; kısmen kulağa bir sorun gibi gelmediği için. İnsanlara ayarlı olmak bir armağan sayılır. Öyledir de, ta ki üç gündür kendi modunu bulamadığını fark edene kadar. Ya da bir davetten dönerken, başka birinin başına gelen bir şey yüzünden ağladığını fark edene kadar. İşte hiperempatinin gerçekte ne olduğu, sıradan bir haftada nasıl göründüğü ve neden bu kadar sık yoğun duygularla birlikte yol aldığı.

Hiperempati nedir?

Sıradan empatinin bir sınırı vardır. Bir iş arkadaşının sinirli olduğunu fark edersin, bunun bir kısmını hissedersin ve o sinirin kime ait olduğunu bilmeye devam edersin. Hiperempati, bu sınır inceldiğinde olan şeydir. Duyguyu tanımak yerine ona yakalanırsın ve o duygu, senin kendi kalp atışın ve senin kendi kilitlenmiş çenenle birlikte gelir.

Empatiyi ikiye ayırmak işe yarar. Bilişsel empati, birinin ne hissettiğini okumaktır. Duygulanımsal empati, onu onunla birlikte hissetmektir. Çoğu insanda biri diğerinden yüksektir. Hiperempatiyi anlatanlarda ikisi de genellikle sonuna kadar açıktır, sürekli, üstelik kısacak bir düğme olmadan. Bir sesteki mikro kaymayı yakalarsın, muhtemelen ne anlama geldiğini çözersin ve bunların hiçbiri bilinçli düşünceye ulaşmadan bedenin çoktan yanıt vermiştir.

Sınırda kişilik özelliklerinin empati yokluğu anlamına geldiğine dair inatçı bir klişe vardır. Bu özelliklerle yaşayan pek çok insan tam tersini anlatır: hiç kapanmayan bir tarayıcı. Çoğu zaman erken eğitilmiştir, bir yetişkinin ruh halini bir saniye önceden bilmenin gerçekten işe yaradığı bir evde. Böyle bir hassasiyet, kablolarındaki bir arıza değildir. Kendisine hiç kapatma düğmesi takılmamış bir hayatta kalma becerisidir ve inşa edildiği tehlike geçtikten çok sonra bile çalışmaya devam eder.

Hiperempatinin belirtileri

Dışarıdan hiperempati görünmez. Genellikle düşünceli olmak, kolay konuşulan biri olmak ya da biraz kırılganlık gibi okunur. İnsanların bunun için nihayet bir kelimeleri olduğunda en sık saydıkları belirtiler şunlar.

• Onların modu senin modun olur: Gergin bir odaya keyfin yerindeyken girer, yassılmış halde çıkarsın; sana tek kelime söylenmemiş olsa bile.
• Önce bedene iner: Bir başkasının kaygısı, senin bulanan miden, sığ nefesin, baş ağrın olarak ortaya çıkar. Çoğu zaman neyi aldığını adlandırmadan önce hissedersin.
• Kimsenin kaydetmediği kaymaları yakalarsın: Yarım saniyelik bir duraklama, biraz düzleşmiş bir cevap, gözlere ulaşmayan bir gülümseme. Genellikle haklısındır ve tam da bu yüzden görmezden gelmek bu kadar zordur.
• Bazı filmler ve haberler sana kapalıdır: Bir akşam moralini bozdukları için değil, günlerce taşıdığın için; sessizce onlardan kaçınmayı öğrenmişsindir.
• Suçu otomatik olarak üstlenirsin: Yakınında biri mutsuzken ilk hamlen ne yaptığını kontrol etmektir, olayla hiçbir ilgin olmadığında bile.
• Kendi duyguların kaybolur: Akşam ne yemek istediğini ya da hafta sonunun iyi geçip geçmediğini soruyorlar ve zihnin bomboş. Herkesin sinyalinin altında seninkine yer kalmamış.
• Sınır koymak zalimlik gibi gelir: Hayır demek mümkün, ama karşındakinin hayal kırıklığını öyle net hissedersin ki, yapmaktan daha pahalıya gelir.
• Sosyalleşmek toparlanma süresi ister: Sıradan bir akşam yemeği seni karanlık bir odaya ve birkaç saate muhtaç bırakır; insanları sevmediğinden değil, aynı anda dört duygusal akışı işlediğin için.

Bunların birkaçında kendini tanımak bir teşhis değildir. Sinir sisteminin diğer insanlarla nasıl başa çıktığına dair bir bilgidir ve kendin hakkında bilmeye gerçekten değer.

Hiperempati göründüğünden neden daha pahalıdır

İlişkilerde sorun isabet değildir; sonrasında olanlardır. Partnerindeki bir kaymayı sezersin ve daha kimse konuşmadan onu yönetmeye başlamışsındır: sesini yumuşatırsın, kendi ihtiyacını bırakırsın, üç kez her şey yolunda mı diye sorarsın. Bazen anı kusursuz okumuşsundur ve karşındaki sadece sessizlik istiyordur. Her hâlükârda senin ihtiyaçların dosyalanmıştır ve oradan biriken kırgınlığın gidecek belirgin bir yeri yoktur. Bu taramanın altındaki korku birinin uzaklaşmak üzere olduğuysa, kendi bağlanma örüntülerini de anlamak işe yarayabilir.

İşte hiperempati duygusal emeği sessizce senin kucağına bırakır. Yeni gelenin battığını fark eden sensindir, gergin toplantıyı yumuşatan sensindir, takvimi başkalarının zor konuşmalarıyla dolan sensindir. Bu gerçek bir iştir, performans değerlendirmesinde nadiren görünür ve asıl işin ihtiyaç duyduğu enerjinin aynısını yakar.

En zor kısım, emilen duygunun zaten yoğun bir duygu sistemiyle karşılaştığı andır. Duyguların hızlı yükselip yavaş yatışıyorsa, üstüne bir de başkasının acısını almak taşkına dönüşebilir; orada hiçbir şey ayıklanamaz ve her şeyin aynı anda hissedilmesi gerekir. O halde basit bir soruya cevap vermek gerçekten zorlaşır: bu kimin krizi? Başkalarının moduna karşı tetikte yaşamak bedeni de sürekli alarmda tutar ve aylar içinde bu, kronik kaygıya çok benzer görünür.

Kendi örüntünü daha net görmek

Amaç asla daha az hissetmek değildir. Bunun üzerine çalışan insanlar daha ince bir şey tarif eder: hassasiyeti korumak ve araya bir ayrım anı eklemek. Göğsündeki hissin sende mi başladığını yoksa masanın öbür tarafından mı geldiğini sorabileceğin bir duraklama. Küçük görünür ve neredeyse her şeyi değiştirir, çünkü ödünç alındığını henüz fark etmediğin bir duyguyla ne yapacağını seçemezsin.

Yapılandırılmış bir öz değerlendirme, şeklin tamamını en zor anlarda parça parça toplamak yerine bir kerede görmenin yoludur. Ücretsiz taramamız duygusal yoğunluğu, ilişkileri, hassasiyeti ve duygularının nasıl yükselip düştüğünü sorar, sonra en yüksek puan aldığın yerlerin okunabilir bir resmini geri verir. Bu bir düşünme başlangıcıdır, teşhis değil. Sana verdiği şey dildir ve dil, bir terapistle, sevdiğin biriyle ya da kendinle yapacağın bir sonraki konuşmayı belirgin biçimde kolaylaştırır.