Borderline Dürtüsellik Testi: Sınırda Kişilik Bozukluğunda Dürtüsel Davranışı Anlamak

Karşılayamayacağın bir şey satın aldın. İşten tek bir öğleden sonrada ayrıldın. O mesajı gece ikide gönderdin, olması gerekenden hızlı sürdün ya da aslında sürdürmek istediğin bir ilişkiyi bitirdin. Tuhaf olan eylem değil. Tuhaf olan, yaparken ne kadar bariz hissettirdiği ve ertesi sabah ne kadar tanınmaz göründüğü.

An ile sabah arasındaki bu boşluk tekrarlanıp duruyorsa, muhtemelen bir borderline dürtüsellik testi aramaya başlamışsındır. Dürtüsellik, klinisyenlerin sınırda kişilik bozukluğunda değerlendirdiği dokuz ölçütten biri ve genellikle en görünür enkazı bırakan ölçüt: borç, yakılan köprü, özür mesajı. Bu yazı, borderline bağlamında dürtüsel davranışın gerçekte ne olduğunu, neden ortaya çıktığını ve kendini bir dosyaya dönüştürmeden bunu nasıl düşünebileceğini anlatıyor.

Borderline'da Dürtüsellik Nedir?

Klinik anlamda dürtüsellik, hissetmek ile yapmak arasında neredeyse hiç duraklama olmadan bir itkiye göre hareket etmek demek. Herkes ara sıra böyle yapar; tatlı menüsü boşuna yok. Sınırda kişilik bozukluğuyla ilişkili dürtüselliği ayıran şey, duygusal acıyla olan bağı: eylem genellikle dayanılmaz bir iç duruma mümkün olan en hızlı şekilde son verme çabasıdır.

Bunu pervasızlıktan çok, acil çıkış kapısı gibi düşün. Sıkıntı yükselip hiç bitmeyecekmiş gibi hissettirdiğinde, hızlı, bedensel ve dikkati yutan bir eylem onu kesebilir. Harcamak, araba sürmek, yemek, içmek, cinsellik, ani bir tartışma. Her biri bir saniye önce hissettiğini örtecek kadar güçlü bir sarsıntı verir. İşe yarar. Sorun da bu. Öyle hızlı işe yarar ki beyin kısayolu öğrenir ve kısayol, düşünme onu yakalayamadan çalışmaya başlar.

Tanı çerçeveleri bunu, kendine zarar verme potansiyeli olan en az iki alanda dürtüsellik olarak tanımlar ve kendine zarar verme ile intihar davranışını ayrıca sayıldıkları için özellikle dışarıda bırakır. Bu ayrım önemli. Buradaki dürtüsellik incinmek istemek değil. His dursun istemek.

Belirtiler

• Sonradan açıklayamadığın harcamalar: Mağazada tamamen mantıklı gelen, ekstre geldiğinde hiç gelmeyen alışverişler. Çoğu zaman bir çatışmanın ya da reddedilmenin hemen ardından kümelenir.
• Ani sonlar: İşten ayrılmak, ilişkiyi bitirmek, hesapları silmek, şehir değiştirmek. Karar tamamlanmış hâlde gelir ve bir hafta beklemek dayanılmazmış gibi acil hissettirir.
• Sıkıntıyla birlikte yükselen risk: Daha hızlı sürmek, daha çok içmek, korunmasız ya da tanımadığın kişilerle cinsel karşılaşmalar, normalde uzak durduğun maddeler. Risk düzeyi koşullarını değil ruh hâlini takip eder.
• İnip çıkan yeme düzeni: Açlığa değil duyguya yanıt olarak tıkınmak ya da kısıtlamak, bazen aynı hafta ikisi birden.
• Geri alınamayan sözler: Saniyeler içinde büyüyen tartışmalar, hızla gönderilen mesajlar, silah gibi uzatılıp hemen pişman olunan bir gerçek.
• Rahatlama, sonra utanç: Eylemin ardından kısa bir sakinlik penceresi, ardından ağır bir düşüş. Utanç sonra kendi başına bir sıkıntıya dönüşür ve bir sonraki dürtüyü tetikleyebilir.
• Örüntü elinde değilmiş gibi hissettirir: Kendine duracağına söz verdin. Ciddiydin. Ama dürtü geldiğinde o söz odada değilmiş gibi olur.

Bu Neden Önemli?

Dürtüselliğin bedeli birikerek büyür. Para görünen maliyettir, daha sessiz olansa güvenilirliktir. İşleri aniden bıraktığında, planları iptal ettiğinde, kararları geri aldığında insanlar seninle değil, senin etrafından planlamaya başlar. Bunu fark edersin, bu da fazla olduğun korkusunu doğrular, sıkıntı yükselir, dürtü yükselir. Döngü kendi kendini besler.

Kendine anlattığın hikâyeyi de karmaşıklaştırır. Birçok kişi kendini iki ayrı insan gibi tarif eder: planı yapan düşünceli olan ve onu mahveden hızlı olan. Bu bölünme, borderline'da dürtüsellikle sık birlikte görülen daha geniş bir benlik imgesi dengesizliğine uzanabilir. Bu tarif sana denk düşüyorsa bağlanma örüntüleri hakkında da okumak işe yarayabilir, çünkü dürtü en çok yakınlık ve ayrılık çevresinde şiddetlenir.

Cesaret veren kısım, ve gerçekten cesaret verici: dürtüsellik borderline'ın tedaviye en iyi yanıt veren özelliklerinden biri. Diyalektik davranış terapisi büyük ölçüde bunun etrafında kuruldu ve sıkıntıya dayanma becerileri tam olarak dürtü ile eylem arasındaki boşluğu hedefler. Borderline'ın uzun dönemli seyrini izleyen araştırmalar, dürtüsel davranışları tutarlı biçimde ilk hafifleyen belirtiler arasında buluyor. Bu sabit bir özellik değil. Öğrenilmiş bir kısayol ve kısayolların güzergâhı değiştirilebilir.

Öz Değerlendirme: Dürüstçe Bakmak

Herhangi bir taramadan önce üzerinde durmaya değer birkaç soru. Son dürtüsel eylem ne zaman oldu ve öncesindeki yirmi dakikada ne yaşandı? Yakın biri işin içinde miydi? Rahatlama ne kadar sürdü? O dürtüyü bir şeyi istemek olarak mı, yoksa bir şeyden kaçmak olarak mı tarif ederdin?

Son soru, sıradan kendiliğindenliği burada anlatılan örüntüden ayırır. Kendiliğindenlik hazza doğru gider. Bu ise acıdan uzaklaşır.

Ücretsiz taramamız dürtüselliği sınırda kişilik bozukluğunun diğer özellikleriyle birlikte sorar, çünkü tek başına hiçbir belirti çok şey söylemez. Birkaç dakika sürer, anonimdir ve sana tanı koymaz. İnternetteki hiçbir şey koyamaz. Yapabileceği şey, fark ettiklerini bir uzmana ya da sadece kendine götürebileceğin bir dile dönüştürmektir.