Trắc nghiệm tính bốc đồng: hiểu hành vi bốc đồng trong rối loạn nhân cách ranh giới

Bạn mua một thứ mình không đủ khả năng chi trả. Bạn nghỉ việc chỉ trong một buổi chiều. Bạn gửi tin nhắn lúc hai giờ sáng, hoặc lái xe nhanh hơn mức nên lái, hoặc chấm dứt một mối quan hệ mà thật ra bạn muốn giữ. Điều lạ không nằm ở hành động. Điều lạ là nó hiển nhiên đến mức nào lúc bạn đang làm, và xa lạ đến mức nào vào sáng hôm sau.

Nếu khoảng cách giữa khoảnh khắc ấy và buổi sáng ấy cứ lặp lại, có lẽ bạn đã bắt đầu tìm một bài trắc nghiệm tính bốc đồng trong rối loạn nhân cách ranh giới. Bốc đồng là một trong chín tiêu chí mà nhà lâm sàng xem xét, và thường là tiêu chí để lại đống đổ nát dễ thấy nhất: khoản nợ, chiếc cầu bị đốt, tin nhắn xin lỗi. Bài viết này nói về hành vi bốc đồng thực sự là gì trong bối cảnh này, vì sao nó xảy ra, và cách nghĩ về nó mà không biến bản thân thành một hồ sơ bệnh án.

Bốc đồng trong rối loạn nhân cách ranh giới là gì

Theo cách nói lâm sàng, bốc đồng nghĩa là hành động theo thôi thúc với rất ít khoảng dừng giữa cảm nhận và hành vi. Ai cũng có lúc như vậy, thực đơn tráng miệng tồn tại là có lý do. Điều làm nên khác biệt của tính bốc đồng gắn với rối loạn ranh giới là mối liên hệ với nỗi đau cảm xúc: hành động thường là nỗ lực chấm dứt càng nhanh càng tốt một trạng thái bên trong không thể chịu nổi.

Hãy nghĩ về nó không phải như sự liều lĩnh mà như một lối thoát hiểm. Khi nỗi khổ dâng lên và tưởng như sẽ không bao giờ dừng, một hành động nhanh, mang tính thân thể, cuốn hết sự chú ý, có thể cắt ngang nó. Tiêu tiền, lái xe, ăn, uống, tình dục, một cuộc đối đầu bất chợt. Mỗi thứ đều tạo một cú giật đủ mạnh để phủ lên điều bạn cảm thấy một giây trước. Nó hiệu quả. Vấn đề nằm ở chỗ đó. Nó hiệu quả nhanh đến mức não học được lối tắt, và lối tắt chạy trước khi sự cân nhắc kịp đuổi theo.

Các khung chẩn đoán mô tả đây là tính bốc đồng ở ít nhất hai lĩnh vực có thể gây hại cho bản thân, và loại trừ rõ ràng hành vi tự gây thương tích cùng hành vi tự sát, vốn được tính riêng. Sự phân biệt này quan trọng. Bốc đồng ở đây không phải là muốn bị tổn thương. Đó là muốn cảm giác ấy dừng lại.

Dấu hiệu thường gặp

• Những khoản chi bạn không giải thích được sau đó: Món hàng rất hợp lý khi ở cửa hàng và vô lý hoàn toàn khi bảng sao kê tới. Thường dồn lại ngay sau một xung đột hay một lần bị từ chối.
• Những kết thúc đột ngột: Nghỉ việc, chia tay, xóa tài khoản, chuyển thành phố. Quyết định đến ở dạng đã hoàn chỉnh và có vẻ gấp gáp, như thể chờ một tuần là không chịu nổi.
• Mức liều lĩnh tăng theo nỗi khổ: Lái nhanh hơn, uống nhiều hơn, quan hệ không bảo vệ hoặc với người lạ, những chất bạn thường tránh. Mức rủi ro bám theo tâm trạng chứ không theo hoàn cảnh.
• Ăn uống thất thường: Ăn vô độ hoặc nhịn ăn để đáp lại cảm xúc chứ không phải cơn đói, đôi khi cả hai trong cùng một tuần.
• Những lời không rút lại được: Cãi vã leo thang trong vài giây, tin nhắn gửi đi trong lúc nóng, một sự thật đưa ra như vũ khí và hối tiếc ngay lập tức.
• Nhẹ nhõm, rồi xấu hổ: Một khoảng lặng ngắn sau hành động, rồi cú rơi nặng nề. Nỗi xấu hổ trở thành một nỗi khổ mới, và có thể châm ngòi cho lần bốc đồng kế tiếp.
• Cảm giác không do mình kiểm soát: Bạn đã tự hứa sẽ dừng lại. Bạn thật lòng. Nhưng lúc thôi thúc ập đến, lời hứa ấy như không có mặt trong phòng.

Vì sao điều này quan trọng

Cái giá của bốc đồng cứ cộng dồn. Tiền bạc là phần thấy được, nhưng thứ mất đi lặng lẽ hơn là sự tin cậy. Khi bạn nghỉ việc đột ngột, hủy kế hoạch, đảo ngược quyết định, người ta bắt đầu sắp xếp quanh bạn thay vì cùng bạn. Bạn nhận ra điều đó, và nó xác nhận nỗi sợ rằng mình quá nhiều, khiến nỗi khổ tăng lên, khiến thôi thúc tăng lên. Vòng lặp tự nuôi chính nó.

Nó cũng làm rối câu chuyện bạn kể về bản thân. Nhiều người mô tả cảm giác mình là hai người khác nhau: người cẩn thận lập kế hoạch và người vội vã phá hỏng nó. Sự chia tách ấy có thể lan thành sự bất ổn rộng hơn về hình ảnh bản thân, thứ thường đi cùng tính bốc đồng. Nếu điều này đúng với bạn, có lẽ nên đọc thêm về các kiểu gắn bó, vì thôi thúc thường bùng lên mạnh nhất quanh sự gần gũi và chia xa.

Phần đáng mừng, và nó thật sự đáng mừng: bốc đồng là một trong những đặc điểm đáp ứng tốt nhất với trị liệu. Liệu pháp hành vi biện chứng phần lớn được xây dựng quanh chính điều này, và kỹ năng chịu đựng đau khổ nhắm đúng vào khoảng trống giữa thôi thúc và hành động. Các nghiên cứu dài hạn đều thấy hành vi bốc đồng nằm trong nhóm triệu chứng thuyên giảm sớm nhất. Đây không phải một nét cố định. Đây là lối tắt đã học được, và lối tắt thì có thể đổi hướng.

Tự đánh giá: nhìn lại một cách thành thật

Trước khi làm bất kỳ bài sàng lọc nào, có vài câu hỏi đáng ngồi lại. Lần bốc đồng gần nhất xảy ra khi nào, và hai mươi phút trước đó có chuyện gì? Có người thân thiết nào liên quan không? Cảm giác nhẹ nhõm kéo dài bao lâu? Bạn sẽ gọi thôi thúc ấy là muốn một thứ gì, hay muốn chạy khỏi một thứ gì?

Câu cuối tách sự tùy hứng thông thường khỏi kiểu hành vi được nói ở đây. Tùy hứng đi về phía niềm vui. Điều này thì chạy khỏi nỗi đau.

Bài sàng lọc miễn phí của chúng tôi hỏi về tính bốc đồng cùng với các đặc điểm khác, vì một triệu chứng đơn lẻ tự nó không nói lên nhiều. Nó mất vài phút, ẩn danh, và sẽ không chẩn đoán bạn. Không thứ gì trên mạng làm được điều đó. Thứ nó làm được là sắp xếp những gì bạn đang nhận ra thành ngôn ngữ mà bạn có thể mang tới nhà chuyên môn, hoặc đơn giản là mang tới chính mình.