BPD và tự phá hoại: vì sao bạn đẩy đi thứ mình muốn nhất

Bạn không định để mọi chuyện thành ra như vậy. Mọi thứ đang tốt, có khi còn hơn cả tốt, rồi có gì đó trong bạn kéo phanh khẩn cấp. Bạn gây sự vì một tin nhắn trả lời chậm. Bạn im lặng ba ngày. Bạn rời đi trước, vì rời đi thì còn chịu được, còn bị bỏ lại thì không. Nếu bạn cứ nhìn mình phá hỏng chính những mối quan hệ mình muốn nhất, tự phá hoại trong các mối quan hệ có lẽ là cụm từ bạn đã gõ vào ô tìm kiếm lúc hai giờ sáng.

Có một điều hiếm khi được nói ra: kiểu hành xử này không phải lỗi nhân cách, và cũng không phải thao túng. Ở những người có đặc điểm rối loạn nhân cách ranh giới (BPD), tự phá hoại gần như luôn là một sự bảo vệ đến quá sớm và quá mạnh. Hiểu cơ chế của nó không sửa được mọi thứ sau một đêm, nhưng nó làm ngay một việc hữu ích. Nó chuyển câu hỏi từ "mình bị làm sao vậy" thành "cái này đang cố bảo vệ điều gì".

Tự phá hoại trong BPD trông như thế nào

Tự phá hoại là bất kỳ hành vi nào làm hỏng thứ mà bạn thực sự muốn. Trong bối cảnh BPD, nó thường tụ lại quanh sự gần gũi. Ai đó càng đến gần, chuông báo động bên trong càng kêu to, và chuông báo đó không phân biệt được giữa một người đang thực sự rút lui với một người chỉ đang mệt.

Tài liệu lâm sàng mô tả rối loạn nhân cách ranh giới qua sự bất ổn trong các mối quan hệ, trong hình ảnh bản thân và trong cảm xúc, cùng với nỗi sợ bị bỏ rơi rất mạnh. Ghép những thứ đó lại, bạn có một hệ thần kinh coi khoảng cách bình thường như một tình huống khẩn cấp. Mà khẩn cấp thì đòi hành động. Thế là bạn hành động: bạn thử lòng, bạn buộc tội, bạn rút lui, bạn kết thúc. Sau đó chuông báo lặng xuống, và bạn đứng nhìn đống đổ vỡ, tự hỏi ai đã làm chuyện này.

Thường có ba động cơ đẩy kiểu hành xử này. Thứ nhất là dự đoán. Nếu bạn đã chờ đợi bị bỏ rơi, thì tự mình kết thúc sẽ biến một điều chưa biết đáng sợ thành một nỗi đau quen thuộc. Thứ hai là thử lòng. Đẩy đủ mạnh để xem người kia có ở lại không, đôi khi giống như cách duy nhất để có bằng chứng của tình yêu, dù bằng chứng ấy chẳng bao giờ giữ được lâu. Thứ ba là không chịu nổi điều tốt đẹp. Khi bạn mang trong mình niềm tin rằng về căn bản mình không đáng được yêu, việc được yêu tử tế tạo ra một mâu thuẫn, và mâu thuẫn khó chịu đến mức đôi khi tâm trí giải quyết nó bằng cách đập vỡ chính bằng chứng.

Dấu hiệu bạn đang phá hoại mối quan hệ mình muốn

• Rút lui trước: bạn kết thúc khi mọi thứ vẫn còn tốt, thường ngay sau một khoảnh khắc gần gũi thật sự, và bạn gọi đó là thực tế.
• Hành vi thử lòng: bạn tạo ra những khủng hoảng nhỏ để xem người kia có xuất hiện không, rồi lại thấy trống rỗng hơn khi họ xuất hiện, vì bạn biết chính mình đã dựng lên chuyện đó.
• Quay ngoắt sau khi thân mật: một cuộc trò chuyện dốc lòng hay một đêm đẹp bên nhau thường bị nối tiếp trong một hai ngày bằng sự lạnh nhạt, chỉ trích, hoặc thôi thúc biến mất.
• Đọc trung tính thành thù địch: một tin nhắn ngắn, một giọng nhạt, một cuộc hẹn bị hủy được xử lý như bằng chứng rằng họ đã chán bạn, và bạn phản ứng với bằng chứng đó chứ không phải với sự việc.
• Thú nhận như kích nổ: bạn kể những điều tệ nhất về mình từ rất sớm, khoác áo trung thực, một phần để xem họ bỏ chạy nhanh đến đâu.
• Đuổi theo rồi đông cứng: bạn theo đuổi ai đó dữ dội cho đến khi họ đáp lại, và đúng lúc ấy hứng thú rút cạn mà bạn không giải thích nổi.
• Viết lại lịch sử: trong lúc bùng lên, hàng tháng trời bằng chứng rằng ai đó quan tâm bạn bỗng không truy cập được, và cả mối quan hệ được sắp xếp lại quanh một giờ tồi tệ duy nhất.
• Nhẹ nhõm khi mọi thứ đứt gãy: khi thứ bạn từng muốn kết thúc, cái đến trước là một sự bình lặng ngắn và gượng gạo, rồi nỗi buồn mới tới sau.

Một hai điều trong danh sách này vào một tuần khó khăn thì mô tả gần như tất cả mọi người. Điều quan trọng là kiểu lặp lại: các mối quan hệ của bạn có liên tục mang hình dạng này không, và nó có khiến bạn mất đi những người bạn không muốn mất không.

Vì sao điều này đáng quan tâm

Cái giá hiếm khi chỉ là một mối quan hệ. Cái giá là bằng chứng cứ chồng lên. Mỗi kết thúc mà bạn góp phần gây ra lại được lưu như thêm một chứng cứ rằng bạn làm hỏng mọi thứ, điều đó nâng nền nỗi sợ lên, khiến chuông báo lần sau kêu to hơn và phản ứng lần sau đến nhanh hơn. Chính vòng lặp này khiến người ta thấy mình như bị định sẵn, chứ không phải chỉ đang khổ.

Nó cũng lan ra ngoài chuyện yêu đương. Tình bạn thưa dần vì bạn luôn là người hủy hẹn trước. Quan hệ đồng nghiệp ở lại trên bề mặt vì chiều sâu có vẻ nguy hiểm. Liên lạc với gia đình lúc nóng lúc lạnh. Trong khi đó, người xung quanh thường không biết gì về những gì đang diễn ra bên trong. Nhìn từ ngoài, việc rút lui trước trông giống sự thờ ơ, mà đó gần như là điều ngược lại với sự thật.

Có một mặt thật sự đáng hy vọng ở đây. Vì tự phá hoại là một phản ứng bảo vệ được học chứ không phải một nét tính cách cố định, nó là một trong những phần dễ thay đổi nhất của toàn bộ bức tranh. Trị liệu hành vi biện chứng, các hướng tiếp cận theo sơ đồ nhận thức và trị liệu dựa trên tâm trí hóa đều nhắm đúng địa hình này: nhận ra chuông báo, chịu đựng khoảng trống giữa cảm giác và hành động, và ở lại trong phòng. Người ta thay đổi được điều này, thường là thay đổi nhiều. Nếu các sơ đồ nhận thức hình thành sớm hay các kiểu gắn bó nghe giống câu chuyện của bạn, đó cũng là những sợi chỉ đáng lần theo.

Tự soi lại: chuông báo bắt đầu từ đâu?

Trước bất kỳ công cụ sàng lọc nào, hãy ngồi lại với vài câu hỏi thành thật. Lần gần nhất bạn kết thúc hoặc làm hỏng một điều bạn muốn là khi nào? Vài giờ trước đó đã xảy ra chuyện gì? Lúc ấy bạn chắc chắn về điều gì, và sự chắc chắn ấy là về người kia hay về chính bạn? Nếu chờ hai mươi bốn tiếng, bạn có hành động y như vậy không?

Những câu trả lời đó thường để lộ điểm kích hoạt, và điểm kích hoạt chính là nơi thay đổi trở nên khả thi. Một bài sàng lọc có cấu trúc giúp bạn nhìn thấy kiểu mẫu rộng hơn mà các câu hỏi này thuộc về. Free BPD Test là công cụ tự soi lại, bao quát cường độ cảm xúc, nỗi sợ bị bỏ rơi, bản sắc, tính bốc đồng và sự bất ổn trong quan hệ. Nó mất vài phút và cho bạn ngôn ngữ có trật tự cho thứ vốn thường ập đến như tiếng ồn.

Hãy đọc rõ điều này: không một bài trắc nghiệm trực tuyến nào chẩn đoán được gì. Rối loạn nhân cách ranh giới do chuyên gia có chuyên môn chẩn đoán qua đánh giá bài bản, và nhiều thứ khác, gồm sang chấn phức tạp, ADHD và các rối loạn khí sắc, đều có thể tạo ra trải nghiệm chồng lấn. Điều một bài sàng lọc mang lại là một điểm khởi đầu và những từ ngữ tốt hơn để mang tới gặp chuyên gia.